به گزارش خبرگزاری مهر، علی دارابی، معاون میراثفرهنگی کشور امروز سهشنبه با ارسال نامهای سرگشاده به سالم بن محمد المالکی رئیس آیسسکو، نسبت به تهدیدهای اخیر علیه میراث فرهنگی ایران هشدار داد و خواستار اقدام فوری حقوقی و دیپلماتیک این نهاد بینالمللی برای صیانت از آثار تاریخی ایران شد.
این نامه در حالی منتشر میشود که طی هفتههای اخیر، نگرانیها درباره امنیت آثار تاریخی ایران افزایش یافته و کارشناسان حوزه میراث فرهنگی نسبت به آسیبپذیری برخی از مهمترین محوطههای تاریخی کشور هشدار دادهاند. ایران بهعنوان یکی از کهنترین تمدنهای جهان، مجموعهای گسترده از میراث ملموس و ناملموس را در خود جای داده که بخشی از آن نهتنها متعلق به ملت ایران، بلکه بخشی از حافظه تاریخی بشریت محسوب میشود.
بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۳۴ هزار اثر تاریخی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و تحت حفاظت قرار دارند. علاوه بر این، بیش از ۱۰۰ اثر ایرانی در قالب ۲۹ پرونده در فهرست جهانی یونسکو ثبت شدهاند؛ آماری که جایگاه ایران را در میان کشورهای دارای میراث فرهنگی غنی تثبیت میکند. با این حال، تحولات اخیر موجب شده برخی از این آثار در معرض تهدیدهای مستقیم و غیرمستقیم قرار گیرند.
در میان آثار نگرانکننده، نام مجموعههایی چون کاخ گلستان، میدان نقش جهان، مسجد جامع عباسی، قلعه فلکالافلاک، کاخ چهلستون و کاخ صفیآباد دیده میشود؛ آثاری که برخی از آنها در فهرست میراث جهانی قرار دارند و هرگونه آسیب به آنها میتواند پیامدهای فرهنگی و بینالمللی گستردهای به همراه داشته باشد.
کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند تهدید علیه آثار تاریخی صرفاً یک مسئله ملی نیست، بلکه موضوعی جهانی محسوب میشود. در همین راستا، معاون میراثفرهنگی کشور در این نامه به اسناد بینالمللی متعددی استناد کرده است؛ از جمله کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ درباره حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، همچنین بند ۳ ماده ۵ کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان مصوب ۱۹۷۲ و نیز شورای امنیت سازمان ملل متحد در قالب قطعنامه ۲۳۴۷ که بر حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران تأکید دارد.
در همین زمینه، یکی از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی با اشاره به اهمیت این اقدام میگوید: «وقتی کشوری با قدمت تاریخی ایران با تهدید مواجه میشود، مسئله فقط حفاظت از چند بنای تاریخی نیست؛ بلکه موضوع حفظ هویت تاریخی منطقه و حتی جهان مطرح است. بسیاری از آثار ایران، مانند میدان نقش جهان یا کاخ گلستان، نمونههای کمنظیر معماری و شهرسازی در جهان هستند که تخریب یا آسیب آنها جبرانناپذیر خواهد بود.»
این کارشناس همچنین تأکید میکند که نقش نهادهای بینالمللی در چنین شرایطی بسیار تعیینکننده است. به گفته او، نهادهایی مانند آیسسکو و یونسکو میتوانند با صدور بیانیههای رسمی، ایجاد سازوکارهای نظارتی و حتی اعزام هیئتهای کارشناسی، نقش بازدارنده مهمی ایفا کنند. تجربههای جهانی نیز نشان داده است که ورود نهادهای بینالمللی در بسیاری از موارد توانسته از تخریب آثار تاریخی جلوگیری کند.
همچنین در نامه معاون میراثفرهنگی کشور چهار مطالبه اصلی مطرح شده است؛ نخست، اعلام موضع رسمی و هشدار بینالمللی نسبت به هرگونه تعرض به میراث فرهنگی ایران. دوم، اتخاذ سازوکارهای بازدارنده حقوقی برای جلوگیری از تهدیدها. سوم، پیگیری دادخواستهای بینالمللی برای پاسخگویی عاملان خسارت احتمالی و چهارم، بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک برای اقدام پیشگیرانه و فوری.
همچنین اهمیت این موضوع از آنجا بیشتر میشود که بسیاری از آثار تاریخی ایران در شهرهای پرجمعیت یا مناطق حساس قرار دارند. بهعنوان مثال، میدان نقش جهان در قلب شهر تاریخی اصفهان و کاخ گلستان در مرکز تهران واقع شدهاند؛ موضوعی که هرگونه تهدید را به مسئلهای چندبعدی تبدیل میکند.
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی تأکید دارند که حفاظت از میراث تاریخی صرفاً وظیفه یک کشور نیست، بلکه مسئولیتی جهانی است. آثار تاریخی ایران، بخشی از حافظه تمدن بشری محسوب میشوند و هرگونه آسیب به آنها، خسارتی برای تاریخ جهان خواهد بود.
