به گزارش خبرنگار مهر، آتنا رفیعی پور، استادیار گروه بهداشت حرفهای دانشگاه علوم پزشکی ایران نوشت: امروزه دیگر هوش مصنوعی و چتباتهایی مثل چتجیپیتی فقط ابزارهای علمی تخیلی نیستند؛ آنها بخشی از زندگی روزمره ما شدهاند. از پرسیدن سوالات ساده گرفته تا نوشتن متنهای پیچیده، این دستیاران دیجیتال به کمک ما آمدهاند؛ اما آیا تا به حال فکر کردهاید که این کمک چه هزینهای برای سیاره ما دارد؟ پشت پرده این فناوریهای شگفتانگیز، مصرف عظیم انرژی و منابعی پنهان شده که میتواند زنگ خطری جدی برای محیط زیست باشد.
چتباتها غذا و آب میخورند
تصور کنید برای آموزش یک مدل هوش مصنوعی، باید هزاران کامپیوتر قدرتمند را برای هفتهها یا ماهها روشن نگه دارید! این دقیقاً کاری است که در پشت صحنه اتفاق میافتد. این کامپیوترها در مراکز داده غولپیکر قرار دارند که مانند قلب تپنده هوش مصنوعی عمل میکنند.
انرژی لازم برای آموزش یک مدل هوش مصنوعی پیشرفته، مانند مدلهایی که پشت چتباتها قرار دارند، اغلب بسیار قابل ملاحظه است. از طرف دیگر استفاده از هوش مصنوعی نیز انرژی زیادی را برای پردازش اطلاعات میطلبد.
حتی پرسیدن یک سوال ساده از چتجیپیتی یا تولید یک تصویر با ابزارهای هوش مصنوعی، نیاز به انرژی و آب دارد. اگر میلیونها نفر به طور مداوم از این ابزارها استفاده کنند، مصرف کلی انرژی به شدت بالا میرود. تصور کنید اگر هر کدام از ما روزانه ۱۰ بار از یک چتبات استفاده کنیم، این مصرف در مقیاس جهانی به یک عدد بسیار بزرگ تبدیل میشود.
این مراکز داده عظیم، گرمای زیادی تولید میکنند و برای خنک ماندن به سیستمهای تهویه قدرتمند، بهخصوص سیستمهای آبی، نیاز دارند. برخی از بزرگترین مراکز داده در جهان، برای خنک کردن سرورهایشان، روزانه میلیونها لیتر آب مصرف میکنند.
این موضوع در شرایطی که بسیاری از مناطق جهان با بحران کمبود آب مواجه هستند، یک نگرانی جدی زیستمحیطی محسوب میشود. بهعنوان مثال، GPT-۳، یک مدل هوش مصنوعی که توسط OpenAI توسعه داده شده است، طبق گزارشها تقریباً ۷۰۰ هزار لیتر آب در طول مرحله آموزش خود مصرف کرده است که بسیار سرسامآور است، به خصوص وقتی در نظر بگیریم که GPT-۳ تنها یک مدل هوش مصنوعی در میان بسیاری از مدلها است.
چتجیپیتی سالانه ۸.۴ تن CO۲ تولید میکند
هوش مصنوعی میتواند مسئول صدها تن دی اکسیدکربن و سایر گازهای گلخانهای باشند که ناشی از مصرف انرژی با منابع اغلب تجدیدناپذیر است. طبق دادهها و محاسبات، چتجیپیتی سالانه ۸.۴ تن دیاکسید کربن برای راهاندازی مراکز داده تولید میکند که بیش از دو برابر ۴ تن دیاکسید کربنی است که هر انسان سالانه منتشر میکند.
این مقدار CO۲ نقش مهمی در گرمایش زمین ایفا میکند. پژوهشهای علمی نشان دادهاند که آموزش برخی مدلهای زبانی بزرگ میتواند ردپای کربنی قابل توجهی داشته باشد، بهویژه وقتی مدلهای بزرگ برای بارها آموزش داده میشوند یا استفاده گسترده و روزمره از آنها افزایش مییابد. گسترش برنامههای کاربردی هوش مصنوعی میتواند به یکی از عوامل مهم در تغییرات اقلیمی تبدیل شود و سیاره ما را گرمتر میکند.
یکی دیگر از پیامدهای استفاده از سیستمهای هوش مصنوعی، تولید فاضلاب است. خنکسازی مراکز داده، مقادیر زیادی فاضلاب تولید میکند که میتواند حاوی طیف وسیعی از آلایندهها باشد! که اگر این فاضلاب به طور مناسب تصفیه نشود، آلودگی منابع آب محلی و تخریب زیستگاههای آبی را در پی خواهد داشت.
فناوری هوش مصنوعی با سرعت نور پیشرفت میکند. این یعنی سختافزارهایی که امروز قدرتمندترین هستند، فردا از رده خارج میشوند. سرورها و پردازندههای مراکز داده به سرعت قدیمی شده و تبدیل به زبالههای الکترونیکی میشوند. این زبالهها حاوی مواد سمی هستند و بازیافت آنها کار سادهای نیست، در نتیجه میتوانند به محیط زیست آسیب بزنند.
شوخی با هوش مصنوعی، آلودگی بیشتر؟
شاید بپرسید استفادههای غیرجدی از هوش مصنوعی چقدر در این آلودگیها نقش دارند؟ پاسخ این است: بسیار زیاد!
وقتی ما بدون هدف مشخص، فقط برای سرگرمی یا کنجکاوی، بارها و بارها از هوش مصنوعی استفاده میکنیم، هر بار یک درخواست به سرورها ارسال میشود و پردازش آن نیاز به انرژی دارد. مثلاً مکالمات طولانی و تکراری با چتباتها، تولید محتوای بیهود از جمله درخواستهای متعدد برای نوشتن جملات یا ایدههایی که کاربرد خاصی ندارند و آزمایشهای بیپایان برای شناخت قابلیتهای هوش مصنوعی بدون هدف مشخص.
هر کدام از این فعالیتها، هرچند کوچک، به مصرف کلی انرژی و در نتیجه انتشار کربن و آلودگی کمک میکنند. تصور کنید اگر تنها ۱ تا ۵ درصد از کل استفاده از هوش مصنوعی صرف این امور غیرضروری شود، باز هم حجم قابل توجهی انرژی و منابع مصرف خواهد شد.
راه حل چیست؟
اگر متخصصان از انرژی و ردپای کربن خود آگاه باشند، میتوانند در هر زمان ممکن به طور فعال اقداماتی را برای کاهش آن انجام دهند و خوشبختانه، راهحلهایی برای کاهش این اثرات وجود دارد. استفاده از انرژیهای پاک مانند انرژی خورشیدی، بادی و آبی برای تأمین برق مراکز داده یکی از این راه حل ها است.
رسیدن به الگوریتمهای بهینهتر از جمله ساخت مدلهای هوش مصنوعی که با مصرف انرژی کمتر، همان کارایی را داشته باشند؛ همچنین استفاده از سختافزارهای کممصرف در پردازندهها و تجهیزاتی که انرژی کمتری مصرف میکنند، بهعنوان راه حل های دیگر می توانند مد نظر باشند.
در کنار همه اینها، ما به عنوان کاربر نیز میتوانیم با استفاده آگاهانه و هدفمند از هوش مصنوعی به کاهش مصرف انرژی کمک کنیم؛ درواقع نباید فراموش کنیم که هوش مصنوعی، هزینههای زیستمحیطی دارد و اگر میخواهیم از مزایای آن بهرهمند شویم، باید به فکر سبز کردن آن نیز باشیم.
