علی شهابالدین، کارگردان مستند «عمق میدان» در گفتوگو با خبرنگار میراث آریا، درباره شکلگیری ایده این فیلم گفت: عملیات مروارید یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین عملیات دفاع مقدس است که نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از پیشروی دشمن داشت. در آغاز جنگ، با تشکیل گروه رزمی ۴۲۱ در ارتش جمهوری اسلامی ایران، تصمیم گرفته شد علاوه بر مقابله با تجاوز زمینی عراق، ضربهای راهبردی در مرزهای آبی به دشمن وارد شود.
او ادامه داد: یکی از اهداف اصلی عملیات، تصرف سکوهای نفتی البکر و الامیه و مختل کردن صادرات نفت عراق بود؛ اقدامی که از نظر راهبردی میتوان آن را مشابه ایجاد فشار اقتصادی از طریق محدود کردن مسیرهای دریایی دانست. با وجود اهمیت این عملیات، در سالهای گذشته کمتر به آن پرداخته شده بود و همین خلأ، انگیزه اصلی ساخت «عمق میدان» شد.
کارگردان «گالش منزل» درباره روند پژوهش فیلم توضیح داد: در نخستین مراحل تحقیقات، به روایت یکی از افسران نیروی دریایی ارتش و عضو یگان ویژه عملیات رسیدیم که پس از هدف قرار گرفتن ناوشکن پیکان، به همراه یک غواص عراقی که اسیر او بود، ۲۶ ساعت در دریا سرگردان ماند و در نهایت هر دو به شکلی معجزهآسا نجات پیدا کردند. این تقابل انسانی که در آن اسیر و نگهبان برای حفظ جان یکدیگر تلاش میکنند، از همان ابتدا به یکی از محورهای اصلی روایت فیلم تبدیل شد.
کارگردان «خوشه به دوش» ادامه داد: در جریان پژوهش، اسناد ارزشمندی نیز به دست آمد که برای نخستین بار از طبقهبندی ارتش خارج و در این مستند منتشر شد. این اسناد شامل مکاتبات فرماندهان و گزارشهای عملیاتی بود که تاکنون در اختیار عموم قرار نگرفته و انتشار آنها به اعتبار و استحکام روایت فیلم افزوده است.
او درباره دیگر منابع پژوهشی گفت: بخش مهمی از فیلم بر پایه تصاویر آرشیوی شکل گرفته است. همزمان با اجرای عملیات، گروهی از کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برخی مراحل عملیات را تصویربرداری کرده بودند و این تصاویر، در کنار اسناد تاریخی، تحقیقات میدانی و گفتوگو با شاهدان عینی و نیروهای حاضر در عملیات، به مستند اعتبار بیشتری بخشید.
شهابالدین با اشاره به دشواریهای تولید فیلم گفت: مهمترین چالش، بازسازی یکی از مهمترین عملیات دریایی دفاع مقدس بود، چون برخلاف عملیات زمینی که امکان بازسازی آنها در شهرکهای سینمایی وجود دارد، عملیاتهای دریایی نیازمند حضور در فضای واقعی هستند. به همین دلیل، گروه سازنده با همکاری نیروی دریایی ارتش، از ناوها، بالگردها و تجهیزات نظامی برای بازسازی صحنهها در خلیج فارس استفاده کرد تا فضای واقعی عملیات بازآفرینی شود.
او افزود: در کنار بازسازی رئال، از کمیکموشن، موشنگرافی و گرافیک نیز بهره گرفتیم؛ تکنیکهایی که در آثار جنگی کمتر مورد استفاده قرار میگیرند. تلاش کردیم این ساختارها را با تصاویر واقعی تلفیق کنیم تا هم روایت برای مخاطب امروز جذابتر باشد، هم هزینه تولید کاهش پیدا کند و هم صحنههای جنگ برای نسلهای مختلف باورپذیرتر و ملموستر شود.
این مستندساز درباره انتخاب شخصیت محوری فیلم نیز گفت: پیش از دیدار با امیر دریادار ناصر سرنوشت، تنها روایت ۲۶ ساعت سرگردانی او در دریا برایم جذاب بود، اما پس از آشنایی با او انگیزهام برای ساخت فیلم چند برابر شد. حافظه دقیق، روایت جزئینگر و شخصیت پویا و فعال او، کمک بزرگی برای بازسازی صحنهها و شکلگیری روایت مستند بود. البته «عمق میدان» صرفاً یک پرتره نیست و تلاش کردیم میان روایت شخصیتمحور و روایت موضوعمحور تعادل برقرار کنیم تا هم عملیات مروارید و هم شخصیت اصلی فیلم به یک اندازه در مرکز روایت قرار گیرند.
شهابالدین درباره بازخوردهای فیلم پس از نمایش در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: با وجود آنکه فیلم از تبلیغات گسترده برخوردار نبود و نمایشهای آن بدون پروپاگاندای سازمانیافته برگزار شد، استقبال مخاطبان فراتر از انتظار ما بود. علاوه بر جشنواره، فیلم از سوی نیروی دریایی ارتش و شبکه افق نیز رونمایی شد و در این مراسمها فرماندهان ارتش، پیشکسوتان نیروی دریایی، مدیران رسانه و مسئولان فرهنگی حضور داشتند و بازخوردهای مثبتی نسبت به فیلم ارائه کردند.
او ادامه داد: مهمتر از همه، «عمق میدان» در اختتامیه جشنواره «سینماحقیقت» موفق شد تندیس برنزی شهید آوینی و جایزه «سرباز وطن» را دریافت کند. همچنین شخصیت محوری فیلم، امیر دریادار ناصر سرنوشت، در مراسم اختتامیه و در حضور وزیر، اعضای هیئت داوران و مهمانان داخلی و خارجی به زبانهای فارسی و انگلیسی سخنرانی کرد که با استقبال حاضران همراه شد.
کارگردان «عمق میدان» درباره مهمترین چالشهای سینمای مستند ایران گفت: نخستین مسئله، باور مدیران و تصمیمگیران فرهنگی به جایگاه سینمای مستند است. تا زمانی که مستند به عنوان یک گونه جدی و اثرگذار سینمایی شناخته نشود، نمیتوان انتظار داشت جایگاه واقعی خود را پیدا کند. هنوز هم بسیاری مستند را با گزارشهای تلویزیونی یا برنامههایی مانند مستندهای حیات وحش و راز بقا یکسان میدانند، در حالی که مستند روایت یک قصه واقعی با شخصیتهای حقیقی است.
او افزود: از سوی دیگر، بخشی از فیلمسازان نیز هنوز به اهمیت روایت، قصه و ساختار در مستندسازی توجه کافی ندارند و همین موضوع، در کنار ضعف آموزش و نگاه سطحی به این گونه سینمایی، موجب شده شأن حرفهای مستند تا حدی تنزل پیدا کند. تا زمانی که هم نگاه مدیران و هم رویکرد بخشی از فیلمسازان تغییر نکند، سینمای مستند در مسیر تولید و عرضه با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود.
شهابالدین درباره تجربه اکران آنلاین «عمق میدان» نیز گفت: همزمانی نمایش فیلم با حمله به ناو دنا باعث شد مخاطبان آمادگی بیشتری برای تماشای این اثر داشته باشند، زیرا فیلم نیز روایتی از ناو پیکان و عملیات مروارید ارائه میکند. با این حال، از ظرفیت تبلیغات محیطی، اطلاعرسانی گسترده و معرفی مناسب فیلم استفاده نشد.
او ادامه داد: اگر در همان مقطع تبلیغات مؤثرتری انجام میشد، فیلم میتوانست دهها هزار مخاطب دیگر جذب کند. البته بر اساس آمار موجود، میزان استقبال از فیلم در پلتفرم نمایش آنلاین از استاندارد معمول آثار مستند بیشتر بوده، اما همچنان ظرفیتهای استفادهنشده فراوانی وجود داشته است.
این مستندساز درباره نقش مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز گفت: نام مرکز گسترش برای هر فیلمی اعتبارآفرین است و حاصل سالها تلاش مدیران و فیلمسازان این مجموعه محسوب میشود. با این حال، این اعتبار به تنهایی کافی نیست و مرکز باید در کنار حمایت از تولید، در حوزه تبلیغات، معرفی و پشتیبانی از آثار نیز نقش پررنگتری ایفا کند.
شهابالدین همچنین تأکید کرد: بهتر است تصمیمگیران ارشد حوزه سینما، بودجههای تولید مستند را به جای توزیع میان سازمانهای مختلف، در اختیار مرکز گسترش قرار دهند تا این مجموعه به عنوان مرجع تخصصی، مدیریت تولید آثار را برعهده بگیرد.
این مستندساز درباره تازهترین فعالیتهای خود گفت: هماکنون به طور همزمان روی چند پروژه مستند کار میکنم. یکی از آنها «مروا» است؛ مستندی درباره زنی برزیلی که با وجود همزمانی جنگ و بیماری سخت مادرش، ایران را ترک نکرد و تلاش کرد واقعیتهای جنگ را به مردم جهان منتقل کند. این فیلم با هزینه شخصی تولید شده و اکنون در مرحله صداگذاری و ساخت موسیقی قرار دارد.
شهابالدین در پایان گفت: مستند دیگری نیز درباره ناو «دنا» با هزینه شخصی در دست ساخت دارم که روند تولید آن به دلیل محدودیتهای مالی با کندی پیش میرود. همچنین مستندی درباره مرحوم علیرضا افضلیپور، واقف و بنیانگذار دانشگاه کرمان، در مرحله صداگذاری و ساخت موسیقی قرار دارد و امیدوارم آن را برای حضور در جشنواره امسال «سینماحقیقت» آماده کنم.
مستند «عمق میدان» با مشارکت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و شبکه افق سیما و همکاری نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران ساخته شده است. در نوزدهمین جشنواره «سینما حقیقت»، تندیس برنزی شهید آوینی به همراه لوح افتخار به این فیلم تعلق گرفت.
انتهای پیام/
