خبرگزاری مهر، گروه استانها – کوروش دیباج: گنبدهای فیروزهای، ایوانهای باشکوه، کاشیهای هفترنگ، ستونهای چوبی و تالارهایی که قرنها روایتگر هنر، معماری و هویت ایرانی بودهاند، امروز بیش از گذشته نگاه جهانیان را به خود معطوف کردهاند.
اصفهان، شهری که بخش مهمی از برجستهترین میراث فرهنگی بشری را در خود جای داده و نام آن با میدان تاریخی نقش جهان، مسجد عباسی، مسجد شیخ لطفالله، کاخ عالیقاپو، کاخ چهلستون و دهها اثر ارزشمند دیگر پیوند خورده است، در ماههای اخیر به واسطه حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به خاک ایران در جریان جنگ رمضان و آسیبهای واردشده به شماری از بناهای تاریخی این شهر، به یکی از محورهای مهم گفتگوهای مرتبط با حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط مخاصمات تبدیل شده است.
در جریان سفر هیئتهایی از کشورهای مختلف به ایران برای شرکت در آیین تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، برنامهای نیز برای بازدید از شماری از بناهای شاخص و ثبت جهانی اصفهان که در جریان جنگ رمضان آسیب دیده بودند، تدارک دیده شد.
آنچه این بازدید را از یک برنامه صرفاً تشریفاتی متمایز کرد، مشاهده میدانی شرایط بناهایی بود که طی دههها و حتی سدهها با حساسیت فراوان حفاظت و مرمت شدهاند و اکنون بخشهایی از آنها نیازمند اقدامات تخصصی حفاظتی و مرمتی هستند.
اعضای هیئتهای خارجی در گفتگو با خبرنگار مهر، مشاهدات خود از وضعیت این آثار تاریخی و دیدگاههایشان درباره ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی را تشریح کردند و بر اهمیت توجه جامعه جهانی به صیانت از میراث فرهنگی تأکید داشتند.
میراث جهانی نباید قربانی مخاصمات شود
«منوال اسپالیا» از کشور اسپانیا در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در روزهای نخست حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به خاک ایران، به دلیل محدودیت ارتباطات و دسترسی ناکافی به اطلاعات، تصویر روشنی از وضعیت شهرها، مردم و آثار تاریخی ایران در اختیار نداشتم و تنها اخبار پراکندهای از رسانهها دریافت میکردم.
این عضو هیئت خارجی با اشاره به بازدید میدانی خود از بناهای تاریخی آسیبدیده اصفهان در جریان جنگ رمضان گفت: آنچه از نزدیک مشاهده کردم، با تصور اولیهام تفاوت زیادی داشت و میزان آسیب واردشده به میراث تمدنی یک کشور، بسیار فراتر از تصویری بود که از طریق اخبار و رسانههای بینالمللی در دوران جنگ منتشر شده بود.
وی با بیان اینکه خسارتهای واردشده به بناهای تاریخی اصفهان بیش از انتظارش بوده است، افزود: آثار برجایمانده از آسیبها در بخشهایی از این بناها، از جمله ترکهای ایجادشده، آسیب به شیشهها، کاشیها و برخی اجزای معماری، نشان میدهد که حفاظت از این مجموعهها نیازمند توجه جدی و اقدام سریع است.
این معمار و عکاس خارجی با اشاره به بازدید از مسجد عباسی، مسجد شیخ لطفالله، کاخ عالیقاپو و دیگر بناهای تاریخی پیرامون میدان نقش جهان تصریح کرد: این مجموعهها دارای ارزش جهانی هستند و هرگونه آسیب به آنها تنها یک موضوع داخلی محسوب نمیشود، بلکه جامعه جهانی نیز باید نسبت به حفاظت از چنین میراث ارزشمندی حساس باشد.
وی با بیان اینکه در بخشهایی از بناها آثار لرزش و خسارت قابل مشاهده است، اظهار کرد: تداوم این شرایط میتواند روند فرسایش و تخریب را تشدید کند؛ از این رو اقدامات حفاظتی و مرمتی باید با سرعت، دقت و بر اساس اصول تخصصی دنبال شود.
این عضو هیئت خارجی با اشاره به نقش نهادهای بینالمللی در حمایت از میراث فرهنگی تأکید کرد: انتظار میرود سازوکارهای پیشبینیشده برای حفاظت از آثار دارای ارزش جهانی با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد تا از وارد آمدن خسارتهای بیشتر به این مجموعهها جلوگیری شود.
وی افزود: جامعه جهانی و نهادهای بینالمللی نباید در برابر آسیب رسیدن به میراث فرهنگی و آثار تمدنی سکوت اختیار کنند، زیرا این آثار متعلق به تاریخ و فرهنگ مشترک بشریت هستند.
منوال اسپالیا در پایان سخنان خود، اصفهان را یکی از مهمترین شهرهای تاریخی جهان توصیف کرد و گفت: ارزش فرهنگی و هنری این شهر محدود به مرزهای ایران نیست و حفاظت از آن، مسئولیتی مشترک برای همه دوستداران میراث فرهنگی جهان به شمار میرود.
نهادهای بینالمللی و اتحادیه اروپا در برابر آسیب به میراث جهانی اصفهان سکوت کردند
«مانو پیندا» از کشور پرتغال که پیشتر عضو اتحادیه اروپا بوده است، اصفهان را شهری فراتر از یک مقصد گردشگری توصیف کرد و گفت: این شهر بخشی از میراث فرهنگی مشترک بشریت است و آثار تاریخی آن تنها به مردم ایران تعلق ندارد.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه این نخستین سفرش به ایران و نخستین بازدیدش از اصفهان بوده است، اظهار کرد: اصفهان شهری تاریخی با ارزشهای فرهنگی گسترده است و آثار موجود در این شهر، بخشی از میراثی محسوب میشود که اهمیت آن فراتر از مرزهای جغرافیایی یک کشور است.
این عضو سابق پارلمان اروپا با اشاره به بازدید از میدان نقش جهان و بناهای پیرامون آن، از جمله مسجد عباسی، مسجد شیخ لطفالله و کاخ عالیقاپو، تصریح کرد: مشاهده مستقیم آثار تاریخی و شرایط ایجادشده پس از آسیبهای اخیر، تجربهای متفاوت از تصویری بود که پیش از سفر از طریق رسانهها دریافت کرده بودم.
وی افزود: هنگامی که موضوع آسیب دیدن آثار تاریخی مطرح میشود، اهمیت دارد که شرایط از نزدیک بررسی شود؛ زیرا بناهای تاریخی تنها ساختمانهای قدیمی نیستند، بلکه حامل حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و تجربه نسلهای مختلف یک ملت هستند.
این عضو هیئت خارجی با تأکید بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط جنگی گفت: جامعه جهانی باید نسبت به سرنوشت آثار فرهنگی ارزشمند حساس باشد، زیرا تخریب یا آسیب به چنین آثاری، به معنای از دست رفتن بخشی از تاریخ مشترک انسانهاست.
وی با ابراز تأسف از آنچه سکوت نهادهای بینالمللی و اتحادیه اروپا در برابر آسیبهای واردشده به میراث جهانی اصفهان خواند، اظهار کرد: سازمانهای تخصصی جهانی از جمله یونسکو، وظیفه مهمی در زمینه افزایش توجه جهانی به آثار تاریخی و ایجاد سازوکارهای حمایتی دارند و انتظار عمومی این است که موضوع حفاظت از میراث فرهنگی همواره با جدیت دنبال شود.
این عضو سابق اتحادیه اروپا در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه حضور در ایران گفت: تصویری که بسیاری از مردم جهان از کشورها از طریق رسانهها دریافت میکنند، همیشه کامل نیست و سفر و مشاهده مستقیم میتواند شناخت دقیقتری از فرهنگ، مردم و ظرفیتهای تاریخی یک سرزمین ایجاد کند.
جهان باید نسبت به آسیب به تمدن تاریخی ایران و اصفهان آگاه شود
یکی دیگر از اعضای هیئت خارجی حاضر در بازدید از آثار تاریخی اصفهان، پدر روحانی «پورفیریو» از کشور کلمبیا و از اعضای «کلیسای انگلیکن» بود که هدف سفر خود به ایران را حضور در آیین تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی و همچنین آشنایی با فرهنگ، هنر و تمدن ایران عنوان کرد.
وی پس از بازدید از بناهای تاریخی اصفهان که در جریان جنگ رمضان آسیب دیدهاند، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: حضور در این شهر و مشاهده مستقیم بناهای تاریخی، فرصتی برای شناخت عمیقتر پیشینه فرهنگی ایران فراهم کرده است.
این روحانی کلمبیایی با اشاره به جایگاه آثار تاریخی در هویت ملتها گفت: میراث فرهنگی هر کشور، بخشی از داستان زندگی، اندیشه و هنر مردم آن سرزمین است و آسیب دیدن این آثار، موضوعی است که باید مورد توجه جامعه جهانی قرار گیرد.
پدر روحانی پورفیریو با اشاره به بازدید از بناهای تاریخی اصفهان، بر اهمیت معرفی این آثار در سطح بینالمللی تأکید کرد و گفت: مردم جهان باید فرصت داشته باشند که با فرهنگ و تمدن ایران از نزدیک آشنا شوند، زیرا شناخت واقعی ملتها میتواند به افزایش گفتگو و کاهش فاصلههای فرهنگی کمک کند.
وی با بیان اینکه تجربه حضور در اصفهان نگاه تازهای نسبت به ظرفیتهای فرهنگی ایران ایجاد کرده است، اظهار کرد: آثار تاریخی این شهر نشاندهنده قرنها تلاش هنرمندان، معماران و اندیشمندان ایرانی است و حفاظت از آنها وظیفهای فراتر از یک کشور است.
این عضو هیئت خارجی افزود: پیش از حضور در اصفهان، بیشتر تصاویر شکوه و هنر این بناها را در شبکههای اجتماعی دیده بودم، اما مشاهده شرایط کنونی این آثار پس از آسیبهای واردشده در جریان جنگ، برایم بسیار تأثرانگیز بود. پس از بازگشت به کشورم تلاش خواهم کرد این تجربه و اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی ایران را با مردم کلمبیا و دیگر مخاطبان در میان بگذارم.
پدر روحانی پورفیریو همچنین با تأکید بر اهمیت همکاریهای فرهنگی میان کشورها، پیشنهاد کرد زمینه سفر گروههایی از فعالان حوزه میراث فرهنگی کلمبیا به ایران فراهم شود تا از نزدیک با شیوههای حفاظت، مرمت و مدیریت آثار تاریخی در کشور آشنا شوند.
اصفهان پس از آسیبهای اخیر زیر نگاه جهانیان
بازدید هیئتهای خارجی از آثار تاریخی آسیبدیده اصفهان، بار دیگر اهمیت جایگاه این شهر در نقشه میراث فرهنگی جهان را یادآور شد. اصفهان تنها مجموعهای از بناهای تاریخی نیست، بلکه روایت چند هزار سال تعامل میان هنر، معماری، فرهنگ و تمدن است.
کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه درباره حفاظت از اموال فرهنگی در هنگام مخاصمات مسلحانه، یکی از مهمترین اسناد بینالمللی در این زمینه است که بر ضرورت صیانت از آثار فرهنگی در شرایط جنگی تأکید دارد. بر اساس این رویکرد، میراث فرهنگی بخشی از سرمایه مشترک بشریت است و حفاظت از آن نیازمند همکاری فراتر از مرزهای سیاسی است.
اصفهان امروز بار دیگر به عنوان یکی از مهمترین کانونهای گفتگوی فرهنگی جهان مطرح شده است؛ شهری که میراث آن نه فقط در کاشیهای فیروزهای، گنبدهای باشکوه و ایوانهای تاریخی، بلکه در پیام مشترک تمدنها برای حفظ زیبایی، تاریخ و هویت انسانی معنا پیدا میکند.
حفاظت از میراث تاریخی اصفهان، در نهایت حفاظت از بخشی از حافظه فرهنگی جهان است؛ حافظهای که نسلهای آینده نیز حق دارند آن را ببینند، بشناسند و از آن الهام بگیرند.
