به گزارش خبرنگار مهر، قلعه تاریخی اشتران که با نام «قلعه اردلان» شناخته میشود، یکی از بناهای ارزشمند دوره قاجار در روستای هدف گردشگری اشتران از توابع شهرستان تویسرکان است؛ بنایی که امروز پس از گذشت بیش از یک قرن از شکلگیری و حدود دو دهه از ثبت ملی، با خطر فرسایش جدی و نیاز فوری به مرمت اضطراری مواجه شده است.
این اثر تاریخی ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ با شماره ۱۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و از همان زمان بهعنوان یکی از قلعههای مهم و قابل توجه استان همدان شناخته میشود. قلعه اشتران در موقعیتی استراتژیک و بر فراز ارتفاعات مشرف به روستا قرار گرفته و در مسیر جاده قدیمی همدان – تویسرکان واقع شده است؛ مسیری که در گذشته یکی از راههای ارتباطی مهم منطقه به شمار میرفته است.
بر اساس روایتهای تاریخی و مستندات محلی، قلعه اردلان در دوره قاجار ساخته شده و کارکردی ترکیبی از نظامی و مسکونی داشته است. این مجموعه با ساختار دفاعی خود شامل برجها، دیوارهای قطور و فضاهای داخلی متعدد بوده و در دورهای نقش مهمی در کنترل مسیرهای عبوری و حفاظت از منطقه ایفا میکرده است. قرارگیری این قلعه در نزدیکی قله خانگرمز نیز بر اهمیت جغرافیایی و دفاعی آن افزوده است و آن را در زمره آثار شاخص تاریخی منطقه قرار داده است.
با این حال، امروز وضعیت این بنای تاریخی چندان مطلوب نیست. گذر زمان، شرایط اقلیمی، بارشها و عدم مرمت اصولی در سالهای طولانی باعث شده بخشهایی از قلعه دچار فرسایش شدید شود. گزارشهای میدانی نشان میدهد که برخی دیوارها و بخشهای سازهای بنا در وضعیت بحرانی قرار دارند و در صورت ادامه این روند، احتمال ریزش بخشهایی از آن وجود دارد.
هرچند در سال ۱۳۹۶ اقداماتی برای مرمت بخشی از این قلعه انجام شد، اما به دلیل وسعت زیاد بنا و محدود بودن اعتبارات، این اقدامات تنها در حد ترمیمهای جزئی باقی مانده و نتوانسته از روند تخریب کلی جلوگیری کند. همین موضوع باعث شده کارشناسان میراث فرهنگی بار دیگر نسبت به وضعیت این اثر هشدار دهند و بر لزوم مرمت اضطراری آن تأکید کنند.
در همین زمینه، محمد احمدی، رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان تویسرکان، با اشاره به وضعیت قلعه اردلان اظهار کرد: مرمت اضطراری بخشهایی از این اثر که در معرض خطر ریزش قرار دارند در دستور کار قرار گرفته و در صورت تخصیص اعتبار، این عملیات در سال جاری اجرایی خواهد شد.
وی با تأکید بر ارزش تاریخی این بنا افزود: قلعه اردلان یکی از آثار شاخص روستای هدف گردشگری اشتران است که قدمت آن به دوره قاجار بازمیگردد و از نظر موقعیت جغرافیایی و وسعت، یکی از قلعههای کمنظیر استان همدان به شمار میآید.
احمدی همچنین با اشاره به ظرفیتهای گردشگری منطقه تصریح کرد: در صورت مرمت و احیای اصولی این اثر تاریخی، قلعه اشتران میتواند نقش مهمی در جذب گردشگر به منطقه ایفا کند و به یکی از محورهای توسعه گردشگری شهرستان تویسرکان تبدیل شود.
وی در ادامه به وضعیت روستای اشتران نیز اشاره کرد و گفت: این روستا با وجود برخورداری از جاذبههای طبیعی و تاریخی، هنوز فاقد اقامتگاه بومگردی است و ایجاد چنین زیرساختهایی میتواند موجب رونق گردشگری، اشتغالزایی و حتی مهاجرت معکوس در منطقه شود.
به گفته کارشناسان، توسعه بومگردی در کنار مرمت آثار تاریخی میتواند نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی روستاها و تقویت اقتصاد محلی داشته باشد؛ موضوعی که در مورد روستای اشتران نیز بهعنوان یک ضرورت مطرح است.
در مجموع، قلعه تاریخی اشتران امروز در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ از یک سو بهعنوان یکی از آثار ملی دوره قاجار با ارزش تاریخی و معماری قابل توجه شناخته میشود و از سوی دیگر با تهدید جدی فرسایش و تخریب مواجه است. آینده این بنای تاریخی اکنون بیش از هر زمان دیگری به تخصیص اعتبارات لازم و اجرای مرمت فوری گره خورده است؛ موضوعی که در صورت بیتوجهی میتواند به از دست رفتن یکی از آثار شاخص منطقه منجر شود.
