چرا ترامپ دستور حمله به جزیره خارک را صادر کرد؟

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از وال‌استریت ژورنال، ارتش ایالات متحده مهم‌ترین دارایی اقتصادی راهبردی ایران یعنی جزیره خارک را بمباران کرد. این قطعه کوچک از خشکی در شمال خلیج فارس، نقطه آغاز ۹۰ درصد صادرات نفت ایران به شمار می‌رود.

رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اعلام کرد در این حمله تأسیسات نفتی هدف قرار نگرفته و عملیات تنها علیه اهداف نظامی انجام شده است. با این حال او هشدار داد در صورتی که ایران تردد کشتی‌های بین‌المللی از تنگه هرمز را باز نکند، ممکن است این تصمیم را مورد بازنگری قرار دهد.

چرا جزیره خارک هدف حمله قرار گرفت؟

این پایانه در واقع قلب تپنده صنعت نفت ایران است؛ جایی که بخش اعظم نفت خام صادراتی ایران ذخیره و بارگیری می‌شود.

ایران حتی در زمانی که عبور نفتکش‌های سایر صادرکنندگان از تنگه هرمز را مختل کرده، همچنان بارگیری نفت از خارک را ادامه داده است. ترامپ اشاره کرده است که هدف قرار دادن خارک با هدف وادار کردن ایران به کاهش فشار خود بر تنگه هرمز انجام شده است.

آیا جزیره خارک پس از حملات تعطیل شده است؟

مقام‌های ایرانی تأیید کردند که اظهارات ترامپ درباره حملات آمریکا به جزیره خارک، محل اصلی پایانه نفتی ایران، درست است و این حملات تنها اهداف نظامی را هدف قرار داده و به تأسیسات نفتی آسیبی وارد نکرده است.

حمید حسینی، عضو هیأت مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ایران، گفت:

«آن‌ها ارتش را هدف قرار دادند. اسکله و مخازن سالم هستند.»

پیامد حمله به خارک برای قیمت نفت

تا این لحظه، حملات تنها اهداف نظامی را هدف قرار داده‌اند. اما اگر زیرساخت‌های نفتی جزیره آسیب ببینند، ممکن است ایران ناچار شود تولید برخی میدان‌های نفتی خود را کاهش دهد.

در چنین حالتی، احتمال دارد یک میلیون بشکه دیگر از تولید نفت از بازار جهانی خارج شود. این کاهش علاوه بر کاهش‌هایی خواهد بود که پیش‌تر از سوی عراق، کویت و بحرین اعمال شده است.

جزیره خارک کجا قرار دارد؟

جزیره خارک در نزدیکی انتهای شمالی خلیج فارس و در فاصله حدود ۲۰ مایلی از سواحل ایران قرار گرفته است. این جزیره چند صد مایل با تنگه هرمز، دیگر نقطه حساس جغرافیایی در این جنگ، فاصله دارد.

مساحت جزیره خارک حدود ۸ مایل مربع است؛ یعنی تقریباً یک‌سوم مساحت منطقه منهتن در نیویورک. در این جزیره فرودگاه، پایانه‌های نفتی و بنادر قرار دارند. نفت از طریق خطوط لوله زیر دریا به جزیره منتقل شده، در مخازن عظیم ذخیره می‌شود و سپس روی نفتکش‌ها بارگیری می‌شود.

واکنش ایران به حمله به خارک

ایران پیش‌تر به کشور‌های حاشیه خلیج فارس هشدار داده بود که حمله به جزیره خارک یک خط قرمز محسوب می‌شود و می‌تواند موجی از حملات به زیرساخت‌های انرژی همسایگان عرب نفت‌خیز ایران را در پی داشته باشد.

به همین دلیل حملات آمریکا به خارک در روز جمعه، در حالی که ممکن است توانایی ایران برای صادرات نفت را هدف قرار داده باشد، می‌تواند موجب تشدید بیشتر درگیری‌ها نیز شود.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز شنبه اعلام کرد زیرساخت‌های نفت و انرژی کشور‌هایی که با آمریکا همکاری می‌کنند، در صورت حمله به دارایی‌های انرژی ایران «بلافاصله نابود و به خاکستر تبدیل خواهد شد».

در این بیانیه، که از سوی قدرتمندترین نیروی سیاسی در ساختار حکومت ایران صادر شد، نامی از پایانه نفتی خارک برده نشد، اما به اظهارات ترامپ اشاره شده بود.

اهمیت جزیره خارک برای صنعت نفت ایران

ایران از حدود ۳٫۵ میلیون بشکه تولید روزانه نفت خام خود، نیمی را صادر می‌کند و ۹۰ درصد این صادرات از طریق جزیره خارک انجام می‌شود.

جزیره خارک همچنین مرکز اصلی خطوط لوله انتقال نفت خام از مهم‌ترین مناطق تولیدی ایران مانند اهواز، مارون و گچساران است. در چند روز پیش از آغاز جنگ، ایران صادرات از خارک را افزایش داد و بارگیری روزانه را به بیش از دو میلیون بشکه در روز رساند؛ رقمی نزدیک به رکورد تاریخی.

در حال حاضر حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت خام در این جزیره ذخیره شده است که معادل ۱۰ تا ۱۲ روز صادرات نفت ایران به شمار می‌رود. به گفته ناتاشا کانوا، تحلیلگر بانک جی‌پی مورگان، ظرفیت کل ذخیره‌سازی این جزیره حدود ۳۰ میلیون بشکه است.

کانوا می‌گوید: «اگر جزیره خارک از کار بیفتد، از دست رفتن ذخیره‌های پشتیبان و نبود گزینه‌های عملی برای صادرات می‌تواند به سرعت موجب توقف تولید در میدان‌های بزرگ نفتی جنوب‌غرب ایران شود.»

آیا ایران مسیر‌های جایگزین برای صادرات نفت دارد؟ ایران پایانه نفتی دیگری در جاسک دارد که در ساحل دریای عمان و خارج از تنگه هرمز قرار گرفته است.

این پایانه در سال ۲۰۲۱ افتتاح شد و پیش از آغاز درگیری‌ها استفاده محدودی از آن می‌شد. با این حال در هفته‌های اخیر به گزینه‌ای مهم به عنوان مسیر جایگزین خارک تبدیل شده است. با این وجود ظرفیت آن محدود است و تنها توانایی بارگیری حدود یک میلیون بشکه در روز را دارد؛ یعنی تقریباً نصف ظرفیت پایانه خارک.

آیا خارک پیش از این هم هدف حمله قرار گرفته است؟

در سال‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ و در جریان جنگ ایران و عراق، بمب‌افکن‌های عراقی جزیره خارک و کشتی‌هایی را که در بنادر آن فعالیت می‌کردند هدف قرار دادند تا مهم‌ترین شریان اقتصادی ایران را مختل کنند.

خریداران نفت ایران چه کشور‌هایی هستند؟

پاسخ کوتاه: چین.

ایران نفت خام خود را عمدتاً به پالایشگاه‌های کوچک چینی موسوم به «تیپات» می‌فروشد.

این پالایشگاه‌های خصوصی حضور بین‌المللی محدودی دارند و به همین دلیل تا حد زیادی تحریم‌های آمریکا را نادیده می‌گیرند. پیش از آغاز جنگ، نفت ایران حدود ۱۳ درصد از واردات دریایی نفت چین را تشکیل می‌داد.

حتی پس از آغاز جنگ نیز چین به واردات نفت ایران ادامه داد. بر اساس داده‌های شرکت ردیابی نفتکش کلپلر (Kpler)، تا روز جمعه دست‌کم ۱۰ نفتکش در مجموع نزدیک به ۱۹ میلیون بشکه نفت از جزیره خارک بارگیری کرده‌اند.