اسدالله حقانی، فعال رسانه در یادداشتی نوشت: فرض کنیم قصد داریم برای چند روز به یک مقصد جدید سفر کنیم. دیگر لازم نیست ساعتها میان سایتهای مختلف جستوجو کنیم، فهرست موزهها و بناهای تاریخی را بررسی کنیم، نظرات مسافران را بخوانیم و در نهایت خودمان میان دهها گزینه تصمیم بگیریم. کافی است از یک سامانه هوش مصنوعی بخواهیم: «برای من مقصدی تاریخی، خلوت، مقرونبهصرفه و مناسب سفر سهروزه پیشنهاد بده. جایی که غذای محلی خوبی هم داشته باشد.»
پاسخی که دریافت میکنیم ممکن است فقط نام چند شهر نباشد. هوش مصنوعی میتواند بر اساس ترجیحات ما مقصدها را رتبهبندی کند، درباره هرکدام توضیح بدهد، برنامه سفر پیشنهاد کند، مسیرها و جاذبهها را کنار هم قرار دهد و حتی در نسل جدید سامانههای هوشمند، بخشی از فرایند رزرو و خرید را نیز انجام دهد.
در اینجا اتفاقی مهمتر از ورود یک فناوری جدید به صنعت گردشگری رخ داده است. هوش مصنوعی دیگر فقط ابزاری برای پیدا کردن اطلاعات گردشگری نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به واسطهای میان گردشگر و مقصد است. چنین واسطهای میتواند در انتخاب آنچه گردشگر میبیند، تجربه میکند و برای آن هزینه میپردازد، نقش داشته باشد.
این تغییر، پرسشهای تازهای را پیش روی صنعت گردشگری قرار میدهد. اگر الگوریتمی قرار است به گردشگر بگوید کجا برود، بر چه اساسی این انتخاب را انجام میدهد؟ چه اطلاعاتی در اختیار آن قرار گرفته است؟ چه مقصدهایی در دادههای آن بیشتر دیده میشوند و کدام مقصدها اساسا کمتر به چشم میآیند؟
به همین دلیل، بحث درباره هوش مصنوعی در گردشگری دیگر نمیتواند صرفا به استفاده از چتباتها، تولید محتوای خودکار یا شخصیسازی پیشنهادهای سفر محدود شود. مسئله بزرگتر، تغییر معماری تصمیمگیری در گردشگری است. با این تغییر، دادهها، الگوریتمها و مدلهای هوش مصنوعی میتوانند به یکی از حلقههای اصلی اتصال میان عرضه گردشگری و تقاضای گردشگران تبدیل شوند.
روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ نیز دقیقا در چنین نقطهای قرار گرفته است. سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UN Tourism) موضوع امسال را «دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» (Digital Agenda and Artificial Intelligence to Redesign Tourism) انتخاب کرده است. این موضوع نشان میدهد بحث دیگر صرفا درباره دیجیتالی شدن گردشگری نیست، بلکه درباره بازتعریف بخشی از سازوکارهای این صنعت در عصر هوش مصنوعی است.
چرا «بازطراحی گردشگری»؟
انتخاب این عنوان برای روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ اتفاقی نیست. گردشگری سازمان ملل در یادداشت مفهومی این مناسبت، از هوش مصنوعی بهعنوان نیرویی یاد میکند که در حال تغییر شیوه فعالیت بخش گردشگری است و بر این نکته تاکید دارد که هوشواره همین حالا هم بر اینکه گردشگران چه مقصدهایی را ببینند و انتخاب کنند، اثر میگذارد.
در واقع، گردشگری پیش از این نیز بارها تحت تاثیر فناوریهای دیجیتال تغییر کرده است. رزرو اینترنتی، موتورهای جستوجو، شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای اشتراکگذاری تجربه و سامانههای توصیهگر، هرکدام بخشی از فرایند سنتی انتخاب و خرید سفر را تغییر دادهاند. اما هوش مصنوعی مولد و نسل جدید سامانههای مبتنی بر عاملهای هوشمند، یک تفاوت اساسی دارند: آنها فقط اطلاعات را در اختیار کاربر قرار نمیدهند، آنها میتوانند اطلاعات را تفسیر، ترکیب، اولویتبندی و به تصمیم یا توصیه تبدیل کنند. این تفاوت کوچک به نظر میرسد، اما پیامدهای بزرگی دارد.
در مدل سنتی، گردشگر اطلاعات را جستوجو میکرد و خودش میان گزینهها تصمیم میگرفت. در مدل جدید، بخشی از این فرایند ممکن است به سامانه هوش مصنوعی واگذار شود. در نتیجه، الگوریتم نه فقط در دسترسی به اطلاعات، بلکه در شکل دادن به انتخاب گردشگر نیز نقش پیدا میکند.
گردشگری سازمان ملل در موضوع روز جهانی گردشگری امسال، دقیقا بر همین جنبه تاکید کرده و پرسشی اساسی را مطرح میکند: در این تحول، چه کسانی از مزایای آن بهرهمند میشوند و چه کسانی درباره مسیر این تحول تصمیم میگیرند؟ این پرسش، موضوع هوش مصنوعی در گردشگری را از سطح یک بحث فناورانه فراتر میبرد و آن را به مسئلهای درباره حکمرانی، دسترسی، عدالت، مهارت، داده و توزیع قدرت در اکوسیستم گردشگری تبدیل میکند.
از این منظر، «بازطراحی گردشگری» به معنای جایگزین کردن نیروی انسانی با ماشین یا افزودن چند ابزار هوش مصنوعی به فرایندهای موجود نیست. بحث بر سر تغییر بخشی از معماری این صنعت است، به طوری که در آن داده و الگوریتم میتوانند در بازاریابی مقصد، مدیریت تقاضا، تجربه گردشگر، تصمیمگیری کسبوکارها و حتی نحوه دیدهشدن مقاصد نقش داشته باشند.
در چنین شرایطی، سوال اصلی دیگر این نیست که آیا گردشگری باید از هوش مصنوعی استفاده کند یا نه. هوش مصنوعی وارد این حوزه شده و دامنه حضور آن نیز در حال گسترش است. سوال مهمتر این است که این تحول چگونه باید هدایت شود، چه قواعدی باید بر آن حاکم باشد و چگونه میتوان اطمینان حاصل کرد که فناوری جدید به جای بازتولید نابرابریهای موجود، به توسعه پایدارتر، فراگیرتر و متوازنتر گردشگری کمک میکند.
به همین دلیل، روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ را میتوان نه فقط فرصتی برای صحبت درباره هوش مصنوعی در گردشگری، بلکه فرصتی برای فکر کردن به گردشگری در عصر تصمیمگیری الگوریتمی دانست. در این عصر، شاید یکی از مهمترین بازیگران انتخاب مقصد، دیگر یک آژانس مسافرتی، موتور جستوجو یا شبکه اجتماعی نباشد، بلکه سامانهای باشد که گردشگر از آن میپرسد: «کجا بروم؟»
اما برای فهم اینکه این تغییر دقیقا چگونه در حال رخ دادن است، باید یک قدم عقبتر برویم و مسیر تحول گردشگری دیجیتال تا ورود هوش مصنوعی به فرایند تصمیمگیری را بررسی کنیم.
انتهای پیام/
