مهراب رجبی در گفتوگو با خبرنگار میراث آریا با اشاره به انتشار کتاب جدید خود با عنوان «کرجشناسی» اظهار کرد: این کتاب یازدهم شهریورماه در ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز رونمایی خواهد شد و حاصل سالها توجه و مطالعه درباره تاریخ، فرهنگ، جغرافیا و هویت این منطقه است.
رئیس بنیاد البرزشناسی افزود: تلاش کردهام در این اثر به کرج از زاویهای متفاوت نگاه کنم؛ به این معنا که کرج به عنوان یک شهر امروزی با ساختارهای شهری، خیابانها و جمعیت امروز آن مورد بررسی قرار نگیرد، بلکه لایههای تاریخی و فرهنگی شکلدهنده این شهر نیز مورد توجه قرار گیرد.
مشاور استاندار البرز ادامه داد: هر شهر برای آنکه به درستی شناخته شود، نیازمند شناخت گذشته خود است و این گذشته تنها در کتابهای تاریخ یا در بناهای تاریخی خلاصه نمیشود، بلکه بخشی از آن در نام مکانها، زبان و گویش مردم، مسیرهای ارتباطی، کاروانسراها و حتی در واژههایی که طی قرنها به حیات خود ادامه دادهاند، باقی مانده است.
این مسئول توضیح داد: کرجشناسی تلاشی برای کنار هم قرار دادن همین نشانهها و ارائه تصویری منسجمتر از گذشته و هویت کرج است و امیدوارم این اثر بتواند زمینهای برای مطالعات بیشتر درباره این شهر و منطقه البرز فراهم کند.
رجبی با اشاره به آثار پیشین خود درباره شهرستانهای استان البرز بیان کرد: استان البرز هفت شهرستان دارد و برای هر یک از این شهرستانها کتابهایی با عنوان «البرزنامه» نوشتهام، اما در ادامه این مسیر احساس کردم کرج به عنوان مرکز استان نیازمند یک کتاب مستقل و اختصاصی است.
او توضیح داد: همانگونه که برای شهرهایی مانند اصفهان، کرمان، اردبیل و تبریز آثاری با عناوین اصفهانشناسی، کرمانشناسی، اردبیلشناسی و تبریزشناسی وجود دارد، جای یک اثر جامع که بتواند کرج را از منظرهای مختلف تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی معرفی کند، خالی بود.
این البرزشناس ادامه داد: کرج به دلیل جایگاهی که امروز در ساختار استان البرز و کشور دارد، نمیتواند از منظر مطالعات تاریخی و هویتی نادیده گرفته شود. این شهر در طول دهههای گذشته توسعه زیادی پیدا کرده، اما این توسعه جدید نباید موجب شود پیشینه تاریخی و فرهنگی آن به حاشیه برود.
مشاور استاندار البرز تصریح کرد: وقتی یک شهر با سرعت توسعه پیدا میکند، بخشی از نشانههای گذشته آن ممکن است در معرض فراموشی قرار گیرد؛ بنابراین ثبت، معرفی و مطالعه این نشانهها ضرورتی فرهنگی است و میتواند به نسلهای جدید کمک کند تا بدانند شهری که امروز در آن زندگی میکنند چه گذشتهای داشته است. کتاب کرجشناسی از همین منظر نوشته شده و تلاش کردهام در آن میان تاریخ گذشته و شرایط امروز ارتباط برقرار کنم.
در عصر هوش مصنوعی باید از تکرار فاصله گرفت
او در ادامه با اشاره به تغییرات گسترده در شیوه تولید و انتشار اطلاعات در عصر حاضر اظهار کرد: امروز با استفاده از هوش مصنوعی میتوان با یک جمله چندین کتاب و متن تولید کرد، اما این مسئله نباید ما را به سمت تکرار مطالب و بازتولید محتوای موجود سوق دهد.
رئیس بنیاد البرزشناسی بیان کرد: اگر قرار باشد فناوری فقط حجم تولید محتوا را افزایش دهد اما به عمق و اصالت مطالب توجهی نشود، در نهایت با انبوهی از اطلاعات تکراری مواجه خواهیم شد که الزاماً به افزایش آگاهی جامعه منجر نمیشود.
این مسئول با اشاره به سخن مولانا با این مضمون که «این سخن تازه بگو تا دو جهان تازه شوند»، گفت: تلاش من نیز در نگارش کرجشناسی این بوده که با نگاهی تازه به موضوع نگاه کنم و صرفاً مطالبی را که پیش از این گفته شده است، تکرار نکنم.
رجبی ادامه داد: تاریخ زمانی برای نسل امروز جذاب و اثرگذار میشود که بتوانیم از دل آن پرسشهای تازه مطرح کنیم و ارتباط میان گذشته و زندگی امروز را نشان دهیم. در غیر این صورت تاریخ به مجموعهای از تاریخها و نامها تبدیل خواهد شد که ارتباط آن با زندگی مردم برای مخاطب روشن نیست.
او گفت: در این کتاب تلاش شده است برخی از موضوعاتی که شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسند، از زاویهای گستردهتر بررسی شوند تا مخاطب بتواند ارتباط میان نامها، مکانها، زبان، تاریخ و مسیرهای ارتباطی را بهتر درک کند.
جاینامهای ایران؛ از روایت جنگ تا روایت زندگی و صلح
رجبی یکی از بخشهای مهم کتاب را مربوط به جاینامشناسی و پیوند آن با مفهوم صلح دانست و گفت: در این بخش تلاش کردهام نشان دهم بسیاری از نامهای جغرافیایی ایران حامل مفاهیم صلح، آب، زندگی و همزیستی هستند. جاینامها فقط برای شناسایی یک مکان به کار نمیروند، بلکه در بسیاری از موارد بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی یک سرزمین هستند و میتوانند اطلاعاتی درباره نگاه مردم یک منطقه به طبیعت، زندگی، باورها و محیط پیرامونشان در اختیار ما قرار دهند.
این البرزشناس ادامه داد: برای نمونه، هرمز را میتوان مرتبط با اورمزد و اهورامزدا دانست و در کنار آن نامهایی مانند میناب، مینو و میترا نیز ظرفیتهای قابل توجهی برای مطالعه در حوزه جاینامشناسی دارند. وقتی این نامها را در کنار یکدیگر قرار میدهیم، میتوانیم به مجموعهای از مفاهیم دست پیدا کنیم که در آنها آب، روشنایی، زندگی و عناصر مرتبط با فرهنگ و زیست انسانی حضور دارند.
رجبی با اشاره به آنچه ایرانهراسی در جهان خواند، گفت: امروز نوعی ایرانهراسی شکل گرفته و تلاش میشود ایران به عنوان کشوری جنگطلب معرفی شود، در حالی که با بررسی جاینامهای سرزمین ایران میتوان روایت دیگری از فرهنگ و تمدن این سرزمین ارائه کرد. این روایت نشان میدهد که در حافظه جغرافیایی ایران، مفاهیم مربوط به آب، آبادانی، زندگی و همزیستی حضور پررنگی داشتهاند و میتوان از همین زاویه نیز به تاریخ و فرهنگ ایران نگاه کرد.
رئیس بنیاد البرزشناسی درباره بخش تاریخی کتاب نیز گفت: تقریبا نیمی از کتاب به تاریخ کرج از دوره مادها تا امروز اختصاص دارد و در این بخش تلاش شده نقش این منطقه در دورههای مختلف تاریخی بررسی شود.
او تصریح کرد: برای شناخت کرج امروز باید به گذشته آن بازگشت و تحولات تاریخی منطقه را در یک بازه زمانی طولانی مورد توجه قرار داد. کرج را نمیتوان صرفاً بر اساس سیمای امروزی آن تحلیل کرد، زیرا بسیاری از ویژگیهای جغرافیایی و ارتباطی این منطقه سابقهای طولانی دارند. در این کتاب تلاش شده است دورههای مختلف تاریخی و جایگاه منطقه در تحولات گوناگون مورد توجه قرار گیرد و در کنار آن، ارتباط تاریخی البرز با سایر مناطق ایران نیز بررسی شود.
۵ کاروانسرا در یک محدوده ۷۰ کیلومتری
او در ادامه با اشاره به بررسی کاروانسراهای منطقه در کتاب کرجشناسی، اظهار کرد: یکی دیگر از موضوعات مورد توجه در این اثر، زنجیره کاروانسراهای منطقه است و در محدودهای حدود ۷۰ کیلومتری پنج کاروانسرا وجود داشته که این موضوع نشاندهنده اهمیت این منطقه در مسیرهای ارتباطی گذشته است.
رجبی افزود: وجود چنین تعداد کاروانسرا در یک محدوده مشخص را باید از منظر اقتصادی و ارتباطی نیز مورد توجه قرار داد، زیرا کاروانسراها تنها محل توقف مسافران نبودند، بلکه بخشی از شبکه دادوستد و ارتباط میان مناطق مختلف محسوب میشدند.
او ادامه داد: هنگامی که کاروانها از یک منطقه عبور میکردند، همراه خود کالا، انسان، خبر و فرهنگ را نیز منتقل میکردند و به همین دلیل مسیرهای کاروانی در شکلگیری و رونق بسیاری از سکونتگاهها نقش داشتهاند.
این البرزشناس گفت: وجود این تعداد کاروانسرا از ظرفیت تاریخی منطقه در زمینه تجارت و ارتباطات اقتصادی حکایت دارد و میتوان از این سابقه برای شناخت بهتر نقش تاریخی کرج و البرز استفاده کرد. این موضوع نشان میدهد که موقعیت ارتباطی منطقه، مسئلهای مربوط به امروز نیست و ریشه در گذشته دارد؛ بنابراین باید در برنامهریزیهای معاصر نیز ظرفیت تاریخی و جغرافیایی البرز مورد توجه قرار گیرد.
مشاور استاندار البرز در پایان با اشاره به اینکه بخش دیگری از مباحث کتاب در مراسم رونمایی تشریح خواهد شد، گفت: امیدوارم روز رونمایی کرجشناسی فرصتی برای گفتوگوی بیشتر درباره تاریخ، هویت، جاینامها و ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی این منطقه فراهم شود. هدف از پرداختن به تاریخ تنها بازگشت به گذشته نیست، بلکه شناخت گذشته باید به ما کمک کند تا امروز را بهتر بفهمیم و برای آینده تصمیمهای دقیقتری بگیریم.
انتهای پیام/
