خبرگزاری مهر، گروه استانها- کوروش دیباج:استان اصفهان در نقشه میراث فرهنگی ایران، صرفاً یک جغرافیا نیست؛ پیوندگاه لایههای متراکم تاریخ، معماری، آیین و زیست شهری است که از میدانها و محورهای تاریخی تا محوطهها و بناهای مذهبی، از کارگاههای صنایع دستی تا مسیرهای گردشگری، شبکهای به هم پیوسته از سرمایههای ملی و جهانی را شکل میدهد. همین پیوستگی و تراکم میراث، اصفهان را به استانی بدل کرده است که هر تصمیم در حوزه حفاظت، هر تأخیر در مرمت و هر خطا در مدیریت ریسک، اثر خود را نه فقط بر یک بنا، بلکه بر یک منظومه هویتی و اقتصادی بر جای میگذارد. در چنین شرایطی، سفرهای میدانی مقام مسئول، زمانی ارزش خبری و تخصصی پیدا میکند که به خروجی مشخص در سه سطح منجر شود: تعریف اولویتهای اضطراری مرمت، تعیین سازوکار تأمین مالی و پشتیبانی پژوهشی، و ترسیم مسیرهای بلندمدت مانند ثبت جهانی و تقویت ظرفیتهای گردشگری فرهنگی.
در همین چارچوب، سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در پایان سفر سهروزه خود به استان اصفهان که از شامگاه سهشنبه ۲۹ خردادماه آغاز شد و تا عصر پنجشنبه ۳۱ خردادماه ۱۴۰۵ ادامه داشت، در گفتگو با خبرنگار مهر، از تفاوت این سفر با سفرهای پیشین سخن گفت؛ سفری که ششمین حضور وی در اصفهان به شمار میآید و علاوه بر شهر اصفهان، شهرستانهای شهرضا، مبارکه، خوانسار و گلپایگان را نیز دربر گرفت. محور مشترک گفتههای وزیر در این گفتوگو، عبور از نگاه پروژهای و حرکت به سمت مدیریت یکپارچه مرمت و احیای میراث در استانی بود که به گفته وی، پس از تهران بیشترین میزان خسارت را متحمل شده و اکنون نیازمند برنامهریزی فوقالعاده و شتاببخشی به عملیات حفاظتی است.
از مدیریت بحران تا سازوکار ملی مرمت؛ برآورد خسارت، مطالعات تخصصی و مشارکت عمومی
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در گفتگو با خبرنگار مهر با تبیین جایگاه اصفهان اظهار کرد: این استان بخش عظیمی از ظرفیت تمدنی و میراث ایران را در خود جای داده و باید آن را یک قطب میراث فرهنگی، یک قطب گردشگری و یک قطب صنایع دستی دید.
وی با اشاره به وضعیت خسارتها افزود: بعد از تهران، بیشترین خسارت در کشور مربوط به اصفهان بوده و سنگینی این خسارتها، وزارتخانه را به سمت طراحی مجموعهای از راهکارها برای حل مسئله مرمت در مقیاس ملی سوق داده است.
صالحیامیری در تشریح ابعاد برآوردها تصریح کرد: ارزیابی اولیه وزارتخانه از ۱۴۹ مورد تخریب، رقمی در حدود هفت و نیم همت را نشان میدهد و با توجه به تغییرات فهرستبها و محاسبات سال ۱۴۰۵ ممکن است ارقام دچار تغییر شود، اما اصل ضرورت اقدام فوری ثابت است.
وی تأکید کرد: نسبت به این بناها نمیتوان بیتفاوت بود و برای همین، سازماندهی یک پویش در سطح ملی در دستور کار قرار گرفته تا هموطنان داخل کشور، ایرانیان خارج از کشور و جامعه خیرین بتوانند در مرمت بناها مشارکت کنند.
وزیر میراث فرهنگی با اشاره به اینکه مرمت یک فرآیند چندمرحلهای و تخصصی است، اظهار کرد: کندی در اجرای مرمت به دلیل ماهیت کار است، زیرا ابتدا باید پژوهشگاه و گروههای دانشگاهی در حوزههای باستانشناسی و مرمت، مطالعات عمیق انجام دهند تا نوع و میزان خسارت به سازه، بنا و اجزای مختلف آن به دقت مشخص شود، سپس برآورد قیمت صورت گیرد، مرمتکار انتخاب شود و قراردادها منعقد شود.
وی از ضرورت سرعتبخشی سخن گفت و افزود: با فراخوانی که اعلام شده، هدف این است که دولت بخشی از هزینهها را تأمین کند و بخش دیگر با منابع مردمی تکمیل شود و سیاستگذاری وزارتخانه نیز بر این مبناست که تا پایان سال، مرمت و احیای این بناها وارد فاز عملیاتی شود.
صالحیامیری در بخش دیگری از گفتوگو به ظرفیتهای بینالمللی اشاره کرد و گفت: مکاتباتی با یونسکو انجام شده و پاسخ مثبت دریافت شده است و حتی درباره اعزام هیئت کارشناسی و کمکهایی نیز اعلام آمادگی شده، اما دغدغه اصلی ایران فقط کمک مالی نیست و مهمتر از آن، ثبت حقوقی جنایت، محکومیت آن و فراهم شدن امکان پیگیری غرامتخواهی در مراحل بعدی است.
وی با اشاره به محدودیت منابع یونسکو افزود کمکهای این نهاد معمولاً بزرگ و تعیینکننده نیست، اما همراهی کارشناسی و حمایت فنی میتواند در بهروزرسانی استانداردهای مرمت و ارتقای کیفیت مداخلات حفاظتی اثرگذار باشد.
بسته میدانی اصفهان؛ از چهلستون تا مسجد جامع گلپایگان و تقویت پروندههای ثبت جهانی
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به خروجیهای این سفر در شهر اصفهان اظهار کرد: چند تصویر و جمعبندی اساسی برای آغاز مرمت بناهای حیاتی استان به دست آمده و از جمله برای آغاز مرمت کاخ چهلستون و برخی بناهای اصلی دیگر تصمیمات مشخص اتخاذ شده است.
وی تأکید کرد: این بناها واجد نقش هویتی هستند و نمیتوان نسبت به آنها بیتفاوت بود و به همین دلیل، ورود به فاز اجرا برای تعدادی از پروژههای مرمتی در شهر اصفهان در دستور کار قرار گرفته است.
صالحیامیری درباره تصمیمات شهرستانی نیز اظهار کرد: در مبارکه، هم در حوزه صنایع دستی و هم درباره بافت تاریخی، تصمیماتی گرفته شده است. وی درباره خوانسار نیز اعلام کرد برای مسجد جامع این شهرستان و همچنین احداث موزه خوانسار در یک بنای تاریخی، جمعبندی و توافق با مدیریت محلی انجام شده و چند بنای دیگر که در طول سال نیازمند مرمت هستند نیز در برنامه قرار گرفتهاند.
وزیر میراث فرهنگی همچنین به بازدید از یک مجتمع گردشگری بزرگ در شهرستان گلپایگان اشاره کرد و گفت: مجتمع گردشگری ۴۵ هکتاری که بیش از سه همت در آن سرمایهگذاری شده، در این سفر مورد ارزیابی قرار گرفت و افتتاح رسمی آن نیز انجام شد.
وی در ادامه، در تشریح برنامههای گلپایگان اظهار کرد: در بازدید از مسجد جامع گلپایگان، ضرورت بهسازی و ارتقای کیفیت نگهداری و مرمت این بنای ارزشمند به صورت ویژه مورد توجه قرار گرفت و برای همین ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار به این موضوع اختصاص داده شد.
صالحیامیری افزود: بخشی از این اعتبار صرف احیای نایکشها خواهد شد؛ سازوکارهایی که در تهویه و کنترل نم و رطوبت نقش دارند و در پایداری سازهای و پیشگیری از آسیبهای تدریجی به مصالح و تزئینات، اهمیت مستقیم دارند.
وزیر میراث فرهنگی همچنین درباره لایههای تاریخی مسجد جامع گلپایگان گفت: به دلیل برخی احتمالات، این احتمال وجود دارد که زیر بنای فعلی مسجد پیشتر آتشکده بوده باشد و به همین دلیل انجام کاوشها در دستور قرار گرفته تا این فرضیه از مسیر دادههای علمی بررسی شود و خوانش دقیقتری از لایههای تاریخی گلپایگان به دست آید.
صالحیامیری با اشاره به ارزش معماری این بنا اظهار کرد:مسجد جامع گلپایگان از معدود بناهای دوره سلجوقی در ایران است که بافت آن به خوبی حفظ شده و همین ویژگی، آن را در ردیف آثار شاخص برای پیگیری ثبت جهانی قرار داده است. وی افزود این بنا در وضعیت فعلی در انتظار ثبت جهانی است و اقدامات بهسازی و مرمت اگر درست، پیوسته و استاندارد پیش برود، میتواند مسیر تحقق این هدف را هموارتر کند.
وزیر میراث فرهنگی در پایان خاطرنشان کرد: بهسازی مسجد جامع تنها یک اقدام حفاظتی نیست و وقتی ایمنی و کیفیت فضا ارتقا پیدا کند، این اثر میتواند جایگاه خود را به عنوان مقصد گردشگری مذهبی و تاریخی تثبیت کند و سهم بیشتری در جذب بازدیدکنندگان و تقویت اقتصاد گردشگری فرهنگی در گلپایگان و استان اصفهان داشته باشد.
